Witamy na stronie
Stowarzyszenia Biblistów Polskich

„Odważnie głosić Ewangelię Boga światu” (1 Tes 2,2)

W dniach 19–25 kwietnia 2026 roku Kościół w Polsce będzie przeżywał XVIII Ogólnopolski Tydzień Biblijny – jedno z najważniejszych wydarzeń duszpasterskich, którego celem jest pogłębienie relacji wiernych ze Słowem Bożym. Tegoroczna edycja posiada wyjątkowy charakter, ponieważ wpisuje się w jubileusz 20-lecia działalności Dzieła Biblijnego oraz w dziesiątą odsłonę Narodowego Czytania Pisma Świętego.

Hasło przewodnie „Odważnie głosić Ewangelię Boga światu”, zaczerpnięte z Pierwszego Listu do Tesaloniczan, wskazuje na fundamentalny wymiar życia chrześcijańskiego, jakim jest misja. W kontekście programu duszpasterskiego Kościoła w Polsce „Uczniowie – misjonarze” szczególnego znaczenia nabiera postać św. Pawła Apostoła. Jego działalność ukazuje dynamikę wiary przeżywanej nie tylko jako osobista relacja z Chrystusem, lecz także jako zobowiązanie do jej przekazywania innym – nawet w obliczu trudności i prześladowań.

Teologiczne i duszpasterskie znaczenie wydarzenia

Tydzień Biblijny nie jest jedynie cyklem wydarzeń religijnych, lecz stanowi część szerszego procesu odnowy życia biblijnego w Kościele. W centrum tej inicjatywy znajduje się przekonanie, że Pismo Święte jest żywym słowem Boga, które nieustannie przemawia do człowieka i kształtuje jego wiarę.

Szczególne znaczenie w tegorocznej edycji ma lektura Pierwszego i Drugiego Listu do Tesaloniczan – najstarszych pism Nowego Testamentu. Ukazują one pierwotny Kościół jako wspólnotę dynamiczną, misyjną i zakorzenioną w doświadczeniu Chrystusa zmartwychwstałego. Teksty te stają się inspiracją dla współczesnych chrześcijan, którzy są wezwani do odważnego świadectwa w świecie naznaczonym sekularyzacją i relatywizmem.

Inauguracja i przebieg Tygodnia Biblijnego

Centralnym momentem inaugurującym Tydzień Biblijny jest III Niedziela Wielkanocna. W tym dniu w parafiach całej Polski odbywa się uroczysta intronizacja Księgi Pisma Świętego. Liturgia podkreśla znaczenie Słowa Bożego jako fundamentu życia Kościoła, a wierni zostają zaproszeni do jego wspólnotowego i indywidualnego odczytywania.

W kolejnych dniach tygodnia organizowane są liczne wydarzenia o charakterze liturgicznym, formacyjnym i ewangelizacyjnym. Należą do nich celebracje Słowa Bożego, nabożeństwa inspirowane Biblią, spotkania modlitewne oraz konferencje biblijne. Szczególne miejsce zajmuje praktyka lectio divina, która uczy medytacyjnego i modlitewnego czytania Pisma Świętego.

Ks. prof. Henryk Witczyk na Niedzielę Biblijną

Plakat - Tydzień Biblijny

Plakat - Narodowe Czytanie Pisma Świętego

Sigla

Przegląd Biblijny

Najciekawsze wyniki najnowszych badań w Bazylice Grobu Bożego nie polegają na sensacyjnym „udowodnieniu” opowiadań paschalnych, lecz na coraz precyzyjniejszym odtworzeniu historii miejsca. Wykopaliska rozpoczęte w 2022 roku były związane z restauracją posadzki kompleksu i prowadzono je za zgodą trzech wspólnot odpowiedzialnych za bazylikę — Patriarchatu Prawosławnego, Kustodii Ziemi Świętej i Patriarchatu Ormiańskiego — przez zespół Sapienza Università di Roma w ramach programu „Grandi Scavi”, pod nadzorem Israel Antiquities Authority. Już sam ten kontekst jest ważny: badania nie dotyczyły marginalnego stanowiska, lecz jednego z najbardziej złożonych i obciążonych pamięcią miejsc chrześcijaństwa. 

Najstarsza odsłonięta warstwa wskazuje, że obszar obecnej bazyliki był intensywnie eksploatowany jako kamieniołom. Później część niewielkich przestrzeni wypełniono ziemią i obmurowano suchym murem, tworząc niewielkie poletka uprawne. W analizach paleobotanicznych rozpoznano resztki zbóż, winorośli, fig i innych roślin trawiastych; znaleziono też drewno winnej latorośli, a badania pyłkowe pozwoliły ostrożnie mówić o możliwej uprawie drzew oliwnych. Dopiero na tej przestrzeni pojawiły się uszkodzone później struktury grobowe. Dla lektury J 19,41 to ustalenie ma znaczenie duże, ale trzeba zachować dyscyplinę metodologiczną: archeologia nie „potwierdza zmartwychwstania”, lecz pokazuje, że obraz ogrodu i nowego grobu w pobliżu miejsca egzekucji jest topograficznie wiarygodny. 

Raport z badań za rok 2023 przyniósł kolejny ważny element: zakończono eksplorację części rotundy i zrekonstruowano sekwencję pierwszej monumentalizacji czczonego grobu. Równocześnie odkryto apsydę wczesnochrześcijańskiej świątyni, pod którą przebiega rzymska ulica. To odkrycie jest bardzo istotne dla historii miasta, ponieważ pokazuje, że chrześcijańska monumentalizacja miejsca nie dokonała się w próżni, ale w przestrzeni już wcześniej przekształconej urbanistycznie. Bazylika Grobu Bożego okazuje się zatem nie tylko miejscem kultu, lecz także znakomitym świadkiem przejścia od rzymskiej Aelii do chrześcijańskiej Jerozolimy późnej starożytności. 

Bardzo cenne były także komunikaty ogłoszone po pracach przy samym Edicule. Christian Media Center podało, że badacze dotarli tam do poziomów z IV wieku, odsłaniając wejście do konstantyńskiego Edicule wraz ze schodami i elementami podziałów liturgicznych, które można zestawiać ze świadectwem Egerii z końca IV wieku. Zespół wskazał ponadto na depozyt monet pomagający datować koniec dekoracji rotundy i jej posadzki na około 378/379 rok, a także na rozpoznanie części dna komory grobowej. Oznacza to, że nie badamy tu jedynie „tradycji”, lecz bardzo konkretny proces architektonicznego wydobywania i porządkowania miejsca pamięci dla ruchu pielgrzymkowego w epoce późnoantycznej. 

Raport za rok 2024 poszerzył perspektywę jeszcze bardziej. Badacze stwierdzili, że kamieniołom ciągnie się zasadniczo pod całym obszarem obecnego kościoła i wszędzie zalega pod późniejszymi strukturami, co wzmacnia obraz miejsca jako terenu o długiej, przedchrześcijańskiej historii użytkowania. Równolegle rozwijano dokumentację cyfrową 3D i badania archeobotaniczne: w dorobku zespołu Sapienza pojawiły się zarówno publikacje o dokumentacji warstw bazyliki, jak i abstrakty oraz komunikaty o pierwszych badaniach archeobotanicznych w samym kompleksie Grobu Bożego. To ważny sygnał, że przyszłość archeologii miejsc świętych nie leży już wyłącznie w klasycznej stratygrafii, ale w łączeniu archeologii, geologii, botaniki, topografii cyfrowej i analizy źródeł pisanych. 

Warto dodać, że najnowsze odkrycia dotyczą nie tylko warstw rzymskich i konstantyńskich. W 2024 roku badacze związani z Austrian Academy of Sciences i Israel Antiquities Authority rozpoznali w bazylice wielką płytę dawnego ołtarza krzyżowców, konsekrowanego w 1149 roku, uznając go za największy znany średniowieczny ołtarz tego typu. To odkrycie nie mówi bezpośrednio o czasach Jezusa, ale przypomina, że Bazylika Grobu Bożego jest „palimpsestem Paschy”: miejscem, gdzie nakładają się na siebie pamięć ewangeliczna, późnoantyczna monumentalizacja, liturgia pielgrzymkowa, sztuka średniowieczna i nowoczesna konserwacja. 

Najuczciwszy wniosek brzmi więc tak: archeologia nie może wypowiedzieć się o samym wydarzeniu zmartwychwstania, bo przekracza ono kompetencje metody archeologicznej. Może jednak odpowiedzieć na pytania o topografię, chronologię, formy dawnego użytkowania terenu, historię kultu i materialną ciągłość pamięci. A właśnie w tych punktach najnowsze badania wzmacniają tezę, że tradycja Grobu Bożego nie jest późną fantazją, lecz tradycją zakorzenioną w realnej historii miejsca. 

Wieczernik należy do najtrudniejszych miejsc jerozolimskiej topografii chrześcijańskiej. Z jednej strony tradycja łączy go z Ostatnią Wieczerzą, doświadczeniami po-paschalnymi uczniów i z Pięćdziesiątnicą; z drugiej strony badacz musi pamiętać, że obecna sala na Syjonie jest budowlą krzyżowcową, choć samo miejsce było czczone przez pielgrzymów co najmniej od IV wieku. Ta podwójna sytuacja — silna pamięć i niejednorodna materialność — sprawia, że Wieczernik jest znakomitym laboratorium dla biblisty: pozwala pytać nie tylko o historię miejsca, ale też o to, jak wspólnota wierzących przekazuje pamięć o wydarzeniu biblijnym przez kolejne stulecia. 

W 2025 roku międzynarodowy zespół związany z Austrian Academy of Sciences i Israel Antiquities Authority ogłosił wyniki badań ścian Wieczernika, przeprowadzonych z użyciem fotografii multispektralnej i Reflectance Transformation Imaging. Dzięki tym metodom udało się odczytać około czterdziestu elementów epigraficznych i heraldycznych: inskrypcje, rysunki i herby pozostawione przez pielgrzymów. To ważne nie tylko dlatego, że odsłonięto nowe napisy, ale dlatego, że mamy do czynienia z materialnym archiwum recepcji miejsca, a nie jedynie z jego późną legendą. 

Same znaleziska są fascynujące. Badacze wskazali między innymi herb szlachecki związany ze Styrią, wiązany z pielgrzymką z 1436 roku; ormiańską inskrypcję „Christmas 1300”, która może rzucać nowe światło na obecność króla Het’uma II; a także fragment napisu arabskiego interpretowany jako ślad kobiety-pielgrzyma z Aleppo — wyjątkowo rzadki materiałowy ślad przednowożytnej kobiecej pielgrzymki. Zidentyfikowano również świadectwa obecności pielgrzymów z Armenii, Syrii, ziem czeskich, Serbii i obszaru niemieckojęzycznego. 

Najmocniejsza teza tych badań brzmi jednak szerzej: średniowieczna pielgrzymka do miejsc świętych była wyraźnie bardziej zróżnicowana, niż sugerowała to starsza, zbyt zachodniocentryczna historiografia. OeAW podkreśla, że największą pojedynczą grupę graffiti pozostawili chrześcijanie arabojęzyczni ze Wschodu. To niezwykle ważne również z perspektywy biblijnej. Wieczernik nie jest przecież tylko „miejscem przeszłości”, ale przestrzenią, w której Kościół odczytywał własny początek: Eucharystię, mandatum, modlitwę Jezusa za uczniów, doświadczenie wspólnoty po zmartwychwstaniu i dar Ducha Świętego. Najnowsze graffiti pokazują, że pamięć ta była naprawdę katolicka w pierwotnym sensie tego słowa: powszechna, wielojęzyczna i przekraczająca granice polityczne. 

Biblista powinien jednak zachować metodologiczną trzeźwość. Odczytane napisy nie dowodzą, że obecna sala jest architektonicznie tożsama z salą Ostatniej Wieczerzy z I wieku. Mówią coś innego i równie cennego: że przez stulecia chrześcijanie różnych obrządków i kultur rozpoznawali to miejsce jako ważny punkt pamięci paschalnej. A to rozróżnienie jest kluczowe. Archeologia nie daje prostego dostępu do samego wydarzenia ewangelicznego, ale potrafi bardzo precyzyjnie opisać dzieje jego recepcji, lokalizacji i monumentalizacji. W Jerozolimie pamięć nie jest przeciwieństwem historii; bardzo często jest właśnie jednym z jej głównych nośników. 

Z tego powodu Wieczernik warto czytać równocześnie z Ewangeliami i z Dziejami Apostolskimi. W Łk 22 i paralelach jest on miejscem ostatniej uczty; w Janie staje się przestrzenią umycia nóg i mów pożegnalnych; w Dz 1–2 przestrzenią oczekiwania i daru Ducha. Najnowsze odkrycia nie rozwiązują wszystkich sporów o identyfikację miejsca, ale pokazują, że przez całe średniowiecze Syjon pozostawał jednym z głównych punktów chrześcijańskiej imaginacji biblijnej. Innymi słowy: Wieczernik jest miejscem, w którym tekst, liturgia i pamięć historyczna spotykają się wyjątkowo intensywnie.

Dnia 21 kwietnia 2025 roku o godzinie 7:35 pierwszy Pielgrzym Nadziei zamienił ją na pewność zmartwychwstania. 

Jorge Mario Bergoglio urodził się 17 grudnia 1936 roku w Buenos Aires, w Argentynie.  11 marca 1956 roku wstąpił do zakonu jezuitów. Studiował nauki humanistyczne takie jak filozofia, psychologia i literatura. Później w latach 1967-1970 studiował teologię. Święcenia kapłańskie przyjął w 1969 roku. Po długiej działalności w seminarium, ale też jako profesor Wydziału Teologii, w 1992 roku Jan Paweł II nadał mu tytuł biskupa. W 2001 roku papież Polak podniósł go do godności kardynalskiej. 13 marca 2013 roku, podczas drugiego konklawe, został wybrany na głowę Kościoła Katolickiego. Bergoglio stał się tym samym 266. papieżem, a jednocześnie pierwszym papieżem z Ameryki Południowej. Wybrał imię Franciszek na cześć św. Franciszka z Asyżu, patrona ubogich.